Krisis proklamasi jangan diwariskan kepada generasi muda, institusi negeri mesti kembali kepada Perlembagaan dan muafakat

Lahdaily

ANALISIS – Kemelut membabitkan cubaan menurunkan Tuanku Muhriz Tuanku Munawir sebagai Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan tidak seharusnya dibiarkan menjadi satu lagi contoh kepada generasi muda bahawa pertikaian institusi boleh diselesaikan melalui tindakan mengejut, dokumen yang dipertikaikan dan perebutan tafsiran kuasa tanpa penjelasan terbuka kepada rakyat.

Krisis itu bermula secara terbuka pada 19 April lalu apabila sekumpulan Undang mengisytiharkan penurunan takhta Tuanku Muhriz dengan merujuk Perkara 10 Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan 1959. Bagaimanapun, kerajaan negeri ketika itu tidak mengiktiraf pengisytiharan berkenaan kerana mempertikaikan kedudukan salah seorang Undang serta mendakwa proses yang ditetapkan tidak dipenuhi.

Pertikaian menjadi lebih rumit kerana persoalannya bukan sekadar sama ada Undang Yang Empat mempunyai kuasa di bawah Perkara 10. Bekas Menteri Besar Tan Sri Rais Yatim sendiri pernah menjelaskan bahawa kuasa sedemikian tertakluk kepada syarat, termasuk penyediaan laporan lengkap dan penyataan kesalahan yang menjadi asas tindakan. Pada masa sama, kedudukan beberapa individu yang mendakwa bertindak sebagai Undang turut dipertikaikan.

Kemelut itu kembali memuncak selepas kumpulan berkenaan mendedahkan bahawa Menteri Besar baharu, Datuk Ismail Lasim telah menandatangani Surat Cara Proklamasi pada 3 Ogos. Namun Ismail pada 9 September menjelaskan tandatangan itu dibuat tanpa kerelaannya dan secara paksaan, lalu membuat laporan polis bagi membolehkan perkara tersebut disiasat. Kerajaan negeri pula menegaskan dokumen berkenaan tidak memenuhi proses Perkara 10, sekali gus dianggap tidak sah, tidak berperlembagaan dan tidak boleh dikuatkuasakan.

Dari sudut generasi muda, dakwaan bahawa seorang Menteri Besar boleh dipaksa menandatangani dokumen yang menyentuh kedudukan Ketua Negeri jauh lebih serius daripada pergaduhan politik biasa. Jika dakwaan itu benar, persoalannya ialah siapa mempunyai keberanian atau pengaruh sehingga seorang ketua kerajaan negeri mendakwa dirinya berada dalam keadaan terpaksa; jika terdapat versi yang berbeza pula, siasatan mesti menentukan fakta dengan telus tanpa menjadikan institusi diraja bahan perebutan naratif.

Anak muda Negeri Sembilan tidak sepatutnya membesar dengan tanggapan bahawa Perlembagaan, adat dan institusi Raja hanyalah alat yang boleh ditafsir mengikut kepentingan pihak yang sedang berkuasa. Adat Perpatih memang memberikan Negeri Sembilan sistem pemerintahan yang unik, tetapi keunikan itu justeru menuntut lebih banyak disiplin terhadap tatacara, bukannya kurang.

Sebab itu penubuhan Jawatankuasa Pendamai yang dibincangkan Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri wajar dilihat sebagai jalan untuk menurunkan suhu pertikaian. Kerajaan negeri menyatakan penyelesaian perlu dicari secara harmoni, berhemah dan berlandaskan muafakat, sambil menegaskan sokongan kepada Tuanku Muhriz sebagai Yang di-Pertuan Besar yang sah dan berdaulat.

Namun pendamaian tidak bermaksud persoalan besar boleh ditutup begitu sahaja. Dakwaan paksaan terhadap Menteri Besar mesti disiasat, proses sebenar pada 3 Ogos perlu dijelaskan dan rakyat berhak mengetahui bagaimana sebuah dokumen mengenai penurunan takhta boleh sampai ke tahap ditandatangani sebelum kemudiannya dinafikan kesahihannya oleh kerajaan negeri.

Bagi generasi baharu, pengajaran paling penting daripada episod ini ialah kestabilan institusi tidak boleh dianggap perkara kecil. Pelaburan, peluang pekerjaan, keyakinan rakyat dan reputasi sesebuah negeri semuanya lebih mudah berkembang apabila institusinya stabil, peraturan jelas dan pertikaian diselesaikan melalui undang-undang serta saluran yang sah, bukannya melalui episod yang menimbulkan lebih banyak persoalan daripada jawapan.

Kemelut proklamasi itu akhirnya perlu diselesaikan dengan satu matlamat yang lebih besar daripada kemenangan mana-mana pihak: jangan wariskan kepada generasi muda Negeri Sembilan budaya mempertikaikan institusi melalui paksaan, kekaburan dan perebutan kuasa. Biarlah mereka mewarisi sebuah negeri yang menghormati Raja, adat dan Perlembagaan serentak — serta memahami bahawa kuasa, walau setinggi mana sekalipun, tetap mesti bergerak melalui proses yang sah dan boleh dipertanggungjawabkan.