FAIRUL AL QASAS
Ada satu perkara yang sering hilang apabila perdebatan politik mengenai Umno, kerajaan terdahulu dan institusi Melayu dimainkan di ruang awam: angka.
Politik boleh berdebat tentang siapa yang patut dipersalahkan. Penyokong kerajaan boleh menunjukkan satu arah, pembangkang pula boleh memberikan tafsiran yang berbeza.
Tetapi apabila angka kewangan sudah direkodkan dalam laporan kerajaan, audit dan penyata rasmi, persoalannya menjadi lebih mudah: berapa sebenarnya yang hilang, berapa yang masih perlu dibayar dan siapa yang akhirnya menanggung bebannya?
Dalam beberapa kes yang sering disebut kebelakangan ini, angka tersebut memang besar. Tabung Haji misalnya, kini kembali berada dalam kedudukan kewangan yang lebih stabil, tetapi kerajaan mengesahkan kerugian terdahulu hampir RM13 bilion.
Daripada jumlah itu, RM10.2 bilion ditanggung kerajaan melalui Urusharta Jamaah pada 2018, manakala RM2.6 bilion lagi merupakan rosot nilai yang ditanggung Tabung Haji antara 2018 hingga 2025.
Lebih penting, angka RM13 bilion itu bukan sekadar nombor dalam laporan kewangan. Kementerian Kewangan menjelaskan bahawa kerugian berkenaan akhirnya ditanggung bersama kerajaan, pembayar cukai dan pendeposit.
Laporan berkaitan pula menyebut 14 pelaburan bermasalah, dengan tujuh daripadanya mengalami kerugian 100 peratus.
Tetapi di sinilah kita perlu berhati-hati. Menyebut angka kerugian tidak bermaksud secara automatik bahawa keseluruhan jumlah itu boleh diletakkan sebagai “wang yang dicuri” atau dipertanggungjawabkan kepada sebuah parti politik tanpa membezakan siapa yang membuat keputusan, tempoh masa dan bentuk salah urus yang dipersoalkan.
RCI dan proses siasatan perlu menentukan tanggungjawab berdasarkan bukti, bukan sekadar sentimen politik.
FELDA pula merupakan satu lagi contoh yang tidak boleh dipandang ringan. Pada Julai lalu, Perdana Menteri Anwar Ibrahim berkata FELDA menanggung hutang hampir RM10 bilion, manakala kerajaan perlu membayar kira-kira RM980 juta setahun bagi kos perkhidmatan hutang agensi itu.
Namun angka FELDA juga perlu dibaca dengan konteks. Bekas pengerusinya, Ahmad Shabery Cheek, misalnya mempertikaikan tafsiran bahawa keseluruhan komitmen sekitar RM10 bilion itu berpunca daripada pentadbiran terdahulu, dengan mengatakan sebahagiannya berkait keputusan kerajaan selepas PRU14 mengenai penghapusan hutang peneroka.
Siapa tinggalkan hutang?
Jadi persoalan sebenar bukan sekadar “siapa tinggalkan hutang”. Persoalannya ialah bagaimana hutang itu terkumpul, keputusan apa yang menyebabkannya, siapa yang mendapat manfaat, siapa yang membuat keputusan dan berapa banyak wang awam yang diperlukan untuk menyelesaikannya. Itu jauh lebih penting daripada sekadar menukar angka menjadi slogan politik.
Kemudian datang episod 1MDB, yang skalanya jauh lebih besar. Berdasarkan angka terkini Kementerian Kewangan pada September 2026, jumlah keseluruhan obligasi 1MDB yang ditanggung kerajaan ialah RM51.4 bilion, merangkumi RM42.5 bilion yang telah dibayar dan baki hutang RM8.9 bilion. Kerajaan pula telah menerima RM31.3 bilion melalui usaha pemulihan aset.
Dengan angka tersebut, kerajaan menganggarkan baki kerugian yang bakal ditanggung akibat skandal 1MDB sekitar RM20 bilion.
Ini bukan lagi sekadar isu sebuah syarikat pelaburan milik kerajaan. Ia sudah menjadi persoalan kewangan awam kerana pembayaran hutang dan kos berkaitan akhirnya melibatkan kedudukan kewangan kerajaan.
MARA Inc pula memberikan gambaran berbeza. Laporan Ketua Audit Negara merekodkan kerugian terkumpul RM286.3 juta pada 2022, selain defisit pegangan saham RM115.73 juta dan liabiliti semasa RM234.96 juta.
Laporan audit mengaitkan keadaan itu dengan pelaksanaan aktiviti yang kurang cekap dan menyarankan pemantauan lebih menyeluruh.
UiTM Holdings pula pernah dilaporkan mencatat RM157 juta kerugian sebelum cukai terkumpul bagi 2017, 2018, 2019 dan 2021.
Tetapi angka ini penting untuk disebut dengan tepat: Kementerian Pendidikan Tinggi menjelaskan bahawa pada tahun-tahun tertentu sebelum tempoh tersebut, syarikat berkenaan turut mencatat keuntungan sebelum cukai terkumpul sekitar RM26 juta.
Sebab itu, apabila angka-angka ini dikumpulkan, kita tidak sepatutnya terus menjumlahkan semuanya lalu menyatakan rakyat telah “kehilangan RM70 bilion”.
Itu akan mencampurkan kategori yang berbeza kerugian, hutang, liabiliti, kos faedah dan komitmen kerajaan seolah-olah semuanya perkara yang sama. Ia bukan.
Tetapi walaupun angka itu perlu dibaca dengan disiplin, persoalan besarnya tetap tidak hilang. Mengapa institusi yang diwujudkan untuk kepentingan rakyat dan masyarakat Melayu boleh sampai ke tahap memerlukan penyelamatan, penstrukturan hutang atau campur tangan kewangan kerajaan?
Tabung Haji diwujudkan untuk memudahkan umat Islam menguruskan urusan haji. FELDA pula lahir daripada agenda pembangunan tanah dan peningkatan taraf hidup peneroka. MARA mempunyai mandat pembangunan sosioekonomi Bumiputera, manakala UiTM mempunyai misi pendidikan tinggi.
Apabila institusi-institusi sebegini berdepan masalah kewangan, kesannya tidak berhenti di bilik lembaga pengarah.
Kesannya sampai kepada pendeposit, peneroka, pelajar, usahawan, pembayar cukai dan akhirnya kerajaan yang perlu mencari ruang dalam kewangan negara untuk menyelesaikan masalah yang terkumpul.
Di sinilah isu tatakelola menjadi jauh lebih besar daripada pertarungan Umno melawan Pakatan Harapan, atau kerajaan melawan pembangkang. Kerajaan boleh bertukar. Menteri boleh bertukar.
Pengerusi boleh bertukar. Tetapi bil yang tertinggal tidak semestinya hilang apabila seseorang meninggalkan pejabat.
Rakyat sebenarnya tidak hanya mahu tahu parti mana yang patut dipersalahkan. Mereka mahu tahu siapa yang membuat keputusan, siapa yang meluluskan, siapa yang mendapat manfaat, siapa yang cuai dan apakah tindakan yang diambil apabila masalah mula dikesan.
Jika benar berlaku salah guna kuasa, penyelewengan atau pecah amanah, siasatan dan proses undang-undang mesti menentukan siapa yang bertanggungjawab. Jika pula kerugian berpunca daripada keputusan perniagaan yang gagal, kelemahan pengurusan atau perubahan dasar, perkara itu juga perlu dijelaskan secara terbuka.
Akhirnya, ukuran sebuah kerajaan bukan hanya pada berapa banyak wang yang mampu dibelanjakan untuk projek baharu. Ukuran yang lebih sukar ialah sama ada kerajaan mampu memastikan wang yang sudah ada tidak hilang melalui kelemahan tatakelola yang sama berulang kali.
Rakyat boleh berbeza parti. Rakyat boleh berbeza pandangan tentang Umno, PH, PN atau mana-mana kerajaan. Tetapi apabila angka sudah sampai berbilion ringgit, satu perkara sepatutnya menjadi titik temu: amanah awam mesti mempunyai akauntabiliti.
Dan jika sejarah benar-benar mahu dijadikan pengajaran, persoalan yang paling penting bukan sekadar berapa banyak yang telah hilang, tetapi bagaimana kita memastikan generasi selepas ini tidak perlu membayar bil yang sama sekali lagi.
*** Artikel ini disunting daripada facebook Muhammad Fairul Al Qasas
